مرکز بهداشت شمال غرب یک
یک خراش ساده؛یک فرصت از دست رفته؛هشداری درباره خطری که هاری پشت یک زخم کوچک پنهان می کند.
گاهی یک خراش کوچک آنقدر ساده به نظر میرسد که حتی ارزش مراجعه به پزشک هم پیدا نمیکند؛ اما در هاری، همین بیتوجهی میتواند فاصله میان زندگی و مرگ باشد. مرگ یک کودک پنجساله در ترکیه، چهار ماه پس از خراش گربهای ولگرد، بار دیگر زنگ خطر را درباره بیماریای به صدا درآورده که اگر پیش از بروز علائم شناسایی و پیشگیری شود، قابل مهار است، اما پس از ظهور علائم، تقریباً همیشه پایانی مرگبار دارد؛ هشداری جدی برای خانوادههایی که در کنار حیوانات خانگی زندگی میکنند و البته برای هر کسی که در معرض گزش یا خراش یک حیوان قرار میگیرد.
به گزارش خبرنگار روابط عمومی مرکز بهداشت شمال غرب یک:
چهار ماه میتواند فاصله میان یک خراش ساده و یک تراژدی جبرانناپذیر باشد؛ فاصلهای که اگر در همان ساعات نخست جدی گرفته شود، میتواند سرنوشت یک انسان را تغییر دهد.در دیاربکر ترکیه، مرگ یک کودک پنجساله بر اثر هاری بار دیگر توجهها را به یک واقعیت مهم جلب کرده است: هاری بیماریای نیست که بتوان مواجهه با آن را به دلیل کوچک بودن زخم یا نوع حیوان نادیده گرفت. بر اساس گزارش منتشرشده، این کودک حدود چهار ماه پیش از بروز علائم، توسط یک گربه ولگرد خراشیده شده بود؛ اما به دلیل این تصور که تنها گازگرفتگی نیازمند اقدام فوری است، پیشگیری پس از مواجهه انجام نشد. علائم بیماری در اواخر اوت ظاهر شد، کودک ۲۶ اوت در بیمارستان بستری شد و دو روز بعد جان باخت.این اتفاق، فارغ از جزئیات هر پرونده، یک پیام روشن برای همه دارد: در هاری، فرصت پیشگیری پیش از شروع علائم است. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که پس از بروز علائم بالینی، هاری تقریباً همیشه کشنده است، اما با شستوشوی فوری زخم و انجام بهموقع اقدامات پیشگیری پس از مواجهه، میتوان از بروز بیماری جلوگیری کرد. هاری؛ بیماریای که فقط با گازگرفتگی شروع نمیشودهاری یک بیماری ویروسی و مشترک میان انسان و حیوان است که دستگاه عصبی مرکزی را درگیر میکند. ویروس هاری در پستانداران مختلف، از جمله سگ، گربه و حیات وحش، دیده میشود و انتقال آن به انسان عمدتاً از طریق بزاق حیوان آلوده و در پی گازگرفتگی یا خراش و تماس بزاق با پوست آسیبدیده یا مخاط صورت میگیرد. به همین دلیل، این تصور که گربه هاری نمیگیرد یا تا وقتی گاز نگرفته، خطری وجود ندارد، میتواند بسیار خطرناک باشد. هر گازگرفتگی یا خراش از سوی حیوان مشکوک باید از نظر احتمال مواجهه با هاری ارزیابی شود؛ تصمیم درباره نیاز به واکسن، ایمونوگلوبولین و سایر اقدامات نیز باید توسط کادر درمان و بر اساس نوع مواجهه و شرایط حیوان انجام شود.
حیوان خانگی؛ خیال آسوده یا مسئولیتی که نباید فراموش شود؟
ماجرای هاری اما فقط به حیوانات ولگرد محدود نمیشود. در سالهای اخیر، نگهداری از سگ و گربه بهعنوان حیوان خانگی در بسیاری از خانوادهها افزایش یافته و همین موضوع، ضرورت توجه جدیتر به سلامت و واکسیناسیون حیوانات خانگی را بیشتر کرده است. حیوانی که در خانه زندگی میکند، اگرچه معمولاً در معرض خطر کمتری نسبت به حیوانات ولگرد قرار دارد، اما مصون از هاری نیست؛ بهویژه اگر با حیوانات ناشناس یا حیات وحش در تماس باشد یا واکسیناسیون آن بهموقع انجام نشده باشد.
واکسن هاری برای سگ و گربه یکی از مهمترین راههای پیشگیری و کنترل این بیماری در جمعیت حیوانات است و واکسیناسیون منظم حیوانات خانگی، علاوه بر حفاظت از خود حیوان، نقش مهمی در کاهش خطر انتقال بیماری به اعضای خانواده دارد. با این حال، واکسیناسیون حیوان خانگی به این معنا نیست که هر گازگرفتگی یا خراش را میتوان نادیده گرفت. اگر فرد پس از تماس با یک حیوان، بهویژه حیوانی که وضعیت واکسیناسیون آن مشخص نیست یا احتمال تماسش با حیوانات دیگر وجود دارد، دچار گزش یا خراش شود، باید هرچه سریعتر برای ارزیابی پزشکی مراجعه کند.
از نظر علمی، ویروس هاری عمدتاً از طریق بزاق حیوان آلوده و در پی گازگرفتگی منتقل میشود، اما خراش نیز در صورتی که با بزاق حیوان آلوده در تماس بوده باشد، میتواند بهعنوان یک مواجهه مهم مطرح شود. بنابراین، کوچک بودن خراش یا اهلی بودن حیوان بهتنهایی دلیل کافی برای بیخطر دانستن آن نیست.
در عین حال، این نکته نیز اهمیت دارد که هر تماس با سگ یا گربه به معنای ابتلا به هاری نیست و حتی در صورت واکسینه بودن حیوان، تصمیم درباره نیاز به واکسن یا سایر اقدامات پیشگیرانه باید بر اساس نوع تماس، وضعیت حیوان، سابقه واکسیناسیون و ارزیابی کارشناسان بهداشت و درمان انجام شود.
به بیان ساده، مسئولیت پیشگیری از هاری دو طرف دارد: از یک سو، صاحبان حیوانات خانگی باید واکسیناسیون حیوان خود را جدی بگیرند و از تماسهای پرخطر آن جلوگیری کنند؛ و از سوی دیگر، هر فردی که در معرض گزش یا خراش مشکوک قرار میگیرد، نباید منتظر بروز علائم بماند. در هاری، پیشگیری زودهنگام بسیار مهمتر از انتظار برای دیدن نشانههای بیماری است.
وقتی علائم شروع میشوند، دیگر زمان پیشگیری گذشته استمحسن طالبی، کارشناس برنامه زئونوز و ناقلین مرکز بهداشت شمالغرب یک، با اشاره به اهمیت هاری و افزایش موارد حیوانگزیدگی، درباره وضعیت این بیماری و ضرورت اقدام سریع پس از مواجهه توضیح داد.به گفته او، پس از گزش حیوان هار و در صورت انجام نشدن اقدامات پیشگیرانه، بیماری ممکن است پس از یک دوره نهفتگی ظاهر شود. این دوره میتواند متغیر باشد و علائم اولیه ممکن است با تب، سردرد، بیقراری، تغییرات حسی در محل گزش و تغییرات رفتاری آغاز شود و در ادامه با اختلالات عصبی شدید، مشکلات بلع و اسپاسم و در نهایت فلج عضلات تنفسی همراه شود.اهمیت موضوع دقیقاً همینجاست: هدف اصلی مقابله با هاری، درمان بیماری پس از بروز علائم نیست؛ بلکه جلوگیری از رسیدن ویروس به سیستم عصبی و پیشگیری از بیماری پس از مواجهه است. سازمان جهانی بهداشت نیز هاری را پس از ظهور علائم بالینی بیماریای تقریباً ۱۰۰ درصد کشنده میداند، در حالی که پیشگیری پس از مواجهه میتواند از بروز بیماری جلوگیری کند.۱۵ دقیقهای که میتواند حیاتی باشد طالبی افزود ،پس از گزش یا خراش مشکوک، اولین اقدام ساده اما بسیار مهم، شستوشوی فوری و کامل محل تماس است. توصیه سازمان جهانی بهداشت، شستوشوی زخم با آب فراوان و صابون به مدت حداقل ۱۵ دقیقه است و پس از آن فرد باید هرچه سریعتر برای ارزیابی و دریافت اقدامات پیشگیری پس از مواجهه به مرکز درمانی مراجعه کند. بر اساس ارزیابی پزشکی، ممکن است واکسن هاری و در برخی مواجهههای شدید، ایمونوگلوبولین ضد هاری نیز مورد نیاز باشد. واکسن کزاز، آنتیبیوتیک و نحوه مدیریت یا بستن زخم نیز بسته به شرایط زخم و تشخیص پزشک تعیین میشود. بنابراین نباید فرد بهصورت خودسرانه درباره ادامه یا قطع واکسیناسیون تصمیم بگیرد. وی با اشاره به اینکه در مواردی که حیوان مهاجم سگ یا گربه است و حیوان بهطور ایمن و تحت نظارت مراجع مسئول قابل پیگیری باشد گفت، امکان مشاهده حیوان برای ۱۰ روز وجود دارد؛ اما این موضوع به معنی صبر کردن فرد در خانه و به تعویق انداختن مراجعه پزشکی نیست. ضرورت شروع یا ادامه پیشگیری باید با توجه به ارزیابی خطر و وضعیت حیوان توسط کادر بهداشت و درمان تعیین شود.یک خبر خوب در دل این هشداردر کنار همه این هشدارها، دسترسی سریعتر مردم به خدمات پیشگیری از هاری میتواند یکی از مهمترین حلقههای این زنجیره باشد؛ چراکه در این بیماری، فاصله میان «مواجهه» و «مراجعه» اهمیت زیادی دارد.
همزمان با میلاد باسعادت پیامبر اکرم(ص)، واحد هاری بیمارستان حضرت رسول اکرم(ص) از روز ۹ شهریور ۱۴۰۵ فعالیت خود را آغاز کرده است؛ واحدی که با هدف ارائه خدمات پیشگیری و درمان هاری به افراد حیوانگزیده، در مقابل اورژانس این بیمارستان مستقر شده است.بر اساس برنامه اعلامشده، خدمات واکسیناسیون هاری در این واحد بهصورت شبانهروزی ارائه میشود و ساکنان مناطق ۵، ۲۲، ۶، ۲، ۲۱، ۱۸ و ۹ شهرداری تهران میتوانند برای دریافت خدمات مرتبط با پیشگیری از هاری به این مرکز مراجعه کنند.
الناز گلباری، رئیس مرکزبهداشت شمالغرب یک، با اشاره به راهاندازی واحد هاری در بیمارستان حضرت رسول اکرم(ص)، این مرکز را گامی مهم در تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات پیشگیری و درمان هاری دانست و گفت: «با توجه به اهمیت زمان در پیشگیری از هاری، دسترسی سریع افراد دچار گزش یا تماس مشکوک با حیوانات به خدمات تخصصی میتواند نقش مهمی در جلوگیری از بروز بیماری داشته باشد. راهاندازی این واحد در بیمارستان حضرت رسول اکرم(ص) این امکان را فراهم کرده است که شهروندان، بهویژه ساکنان مناطق تحت پوشش، بتوانند در تمام ساعات شبانهروز برای دریافت واکسن و اقدامات پیشگیرانه مراجعه کنند.»
وی افزود: «توصیه ما این است که افراد در صورت گزش یا خراش مشکوک، موضوع را جدی بگیرند، محل آسیب را بلافاصله و بهمدت حداقل ۱۵ دقیقه با آب و صابون بهخوبی شستوشو دهند و بدون تأخیر برای ارزیابی و دریافت اقدامات پیشگیرانه به مرکز درمانی مراجعه کنند. هدف از ایجاد این واحد، کوتاه کردن زمان دسترسی به خدمات و افزایش آمادگی نظام سلامت برای پیشگیری از یکی از بیماریهایی است که در صورت بروز علائم بالینی، عواقب بسیار جدی و تقریباً همیشه مرگباری دارد.»
راهاندازی چنین واحدی را میتوان بخشی از همان زنجیرهای دانست که از لحظه وقوع گزش یا خراش آغاز میشود: شناخت خطر، شستوشوی فوری، مراجعه سریع، ارزیابی تخصصی و دریافت بهموقع اقدامات پیشگیرانه.هاری؛ جایی که آگاهی میتواند جان نجات دهدشاید مهمترین درس ماجرای کودک پنجساله ترکیه این باشد که نباید شدت ظاهری یک زخم را معیار بیخطر بودن آن قرار داد. یک خراش کوچک هم میتواند نیازمند ارزیابی پزشکی باشد؛ بهویژه زمانی که حیوان ناشناس، ولگرد یا مشکوک است.پس اگر فردی توسط حیوانی گاز گرفته یا خراشیده شد، نباید منتظر بروز علامت بماند. زخم را فوراً با آب و صابون حداقل ۱۵ دقیقه بشوید و بدون تأخیر برای ارزیابی پزشکی مراجعه کند. هاری از معدود بیماریهایی است که در آن، یک اقدام ساده و سریع میتواند تفاوت میان سلامت و یک پایان تلخ باشد؛ و در این میان، افزایش آگاهی عمومی و فراهم کردن دسترسی شبانهروزی به خدمات پیشگیری، دو حلقه مهم برای شکستن زنجیره مرگ ناشی از این بیماری هستند
نظر دهید